Lem Stanisław – Solaris, film

Reżyseria: Waldemar Raźniak 

Narrator, Kris Kelvin – Robert Więckiewicz 

Stanisław Lem, Solaris, superprodukcja, czas: 1.21.14
źródło: youtube.com/@audioteka

Stanisław Lem w Solaris podejmuje jeden
z najpopularniejszych tematów literatury fantastycznej
– temat​ ​​​kontaktu​ ​z​​ ​obcą cywilizacją, odmienną formą życia,
a może po prostu z nieznanym. Tego Lem jednoznacznie
już nie dopowiada. Być może dlatego Solaris po kilkudziesięciu
 latach od pierwszego wydania wciąż fascynuje. 

W rolach głównych: Harey – Magdalena Cielecka 

Snaut – Adam Woronowicz 

Sartorius – Jerzy Święch 

Gibarian – Leszek Filipowicz 

Berton – Przemysław Wyszyński 

Muzyka – Karol Nepelski 

Skrzypce – Barbara Mglej 

Puzon basowy – Jan Szymański 

Flet basowy i kontrabasowy – Renata Guzik 

Wiolonczela – Jarosław Płonka 

Miks i opracowanie muzyczne – Kamil Sajewicz 

Realizacja atmosfer i efektów dźwiękowych – Tomasz Bogacki 

Realizacja nagrań i montaż dialogów – Grzegorz Gutkowski

Lem Tomasz – Tajne przejście... wywiad

Tajne przejście do królestwa krasnoludków

Wywiad z Tomaszem Lemem

Stanisław Lem z żoną Barbarą i synem Tomaszem, 1991
źródło: https://solaris.lem.pl/galeria/album-domowy

fragment

Bogdan Bondarenko: Panie Tomaszu, 12 września przypada 95. rocznica urodzin waszego ojca. Czy Stanisław Lem lubił obchodzić swoje urodziny? Zapraszał gości do domu, czy obchodził urodziny w rodzinnym gronie? Które urodziny, być może z jakiegoś szczególnego powodu, zapadły Panu w pamięć?

Urodziny ojca sprowadzały się do rodzinnej kolacji, w której przeważnie uczestniczył najserdeczniejszy przyjaciel ojca, pisarz Jan Józef Szczepański. Potem panowie zamykali się u ojca w gabinecie; w wyjątkowych okolicznościach wolno mi było im towarzyszyć. Było to wielkie święto także dlatego, że częstowano mnie wodą mineralną (w zakurzonej szklance z barku ojca).
Przeżywałem wówczas okres fascynacji motoryzacją i całymi dniami przesiadywałem u zaprzyjaźnionego mechanika w garażu, toteż ojciec zapewne chciał poszerzyć moje horyzonty (panowie rozmawiali o literaturze i sytuacji środowiska literackiego w czasach Gierka). Z drugiej strony, moja obecność była niewskazana z uwagi na to,
co mógłbym potem powtórzyć w szkole.

Pan się urodził, jeżeli się nie mylę, gdy ojciec miał 47 lat. Mówią, że późne dzieci rodzice bardzo rozpieszczają i bywają wobec nich nadopiekuńczy. A jak było w Pana przypadku?

Wyjątkowe były urodziny osiemdziesiąte, ich organizatorem było Wydawnictwo Literackie. Zaplanowano je niefortunnie na 11 września 2001. W trakcie wspaniałej uroczystości, urządzonej z wielką pompą, doszły nas wieści o atakach terrorystycznych w USA – z powodu tej tragedii uroczystość została „wygaszona”, a jej część artystyczna stonowana.

Swego czasu miałem zaszczyt przeprowadzić z Pana ojcem dłuższy wywiad. On wtedy powiedział takie zdanie: „Piszę książki, bo nic nie robić jest strasznie nudno”. Czy można powiedzieć, że jego egzystencją kierowało pragnienie
żyć „nie nudno”?

Wydaje mi się, że główną motywacją ojca do pisania była ciekawość; książki w gruncie rzeczy pisał dla siebie, tzn. sam od siebie chciał się różnych rzeczy dowiedzieć. Fundamentalne pytania filozoficzne, na które być może nigdy nie poznamy satysfakcjonujących odpowiedzi, próbował prezentować w taki sposób, żebyśmy albo ujrzeli je w innym świetle, albo dowiedzieli się czegoś nowego o nas samych.
Ojciec rzeczywiście rozpieszczał mnie w dzieciństwie, kupując mi niezliczone ilości zabawek. Z perspektywy czasu myślę, że moje pojawienie się na świecie pełniło także funkcję listka figowego – ojciec bardzo lubił zabawki i już jako dorosły człowiek, a na dekadę przed moim przyjściem na świat, kupował je regularnie: modele kolejek, nakręcane roboty, modele samochodów, samolotów, piszczący banan, pozytywki. Poświęcał mi też sporo czasu, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie, choć do jego gabinetu nie zawsze można było wejść, bo czasami przezornie zamykał się na klucz.

cały wywiad

5 października 2016

oprac.©kkuzborska

Lem Stanisław (1921-2006) – Film biograficzny

Stanisław Lem – chłopiec ze Lwowa,
który stał się prorokiem przyszłości.

Film dokumentalny o pisarzu

realizacja: S. Wiśniewiecki

Pełna biografia największego polskiego pisarza dwudziestego wieku! Drodzy widzowie, zapraszam państwa w niezwykłą podróż przez życie i twórczość człowieka, który z mroku dwudziestego wieku wydobył światło najbardziej przenikliwej myśli, jaka wyszła spod polskiego pióra w czasach powojennych. Stanisław Herman Lem – pisarz, filozof, futurolog, człowiek, którego książki przetłumaczono na ponad pięćdziesiąt języków w nakładzie przekraczającym sto milionów egzemplarzy.

W filmie dokumentalnym odkryjemy razem historię, której nie opowiadają szkolne podręczniki. Historię lwowskiego chłopca z inteligenckiej rodziny, który w czerwcu tysiąc dziewięćset trzydziestego dziewiątego roku zdał maturę z marzeniami o studiach, a kilka miesięcy później zobaczył upadek swojego świata. Historię dwudziestoletniego studenta medycyny, który w czasie niemieckiej okupacji stał pod murem płonącego więzienia we Lwowie, czekając na strzał, który nigdy nie padł. Historię pisarza, który z własnej traumy Holokaustu uczynił najgłębszą refleksję o naturze zła w nowoczesnym świecie.

Poznamy Lema jako autora Solaris – powieści, która zrewolucjonizowała światową fantastykę naukową i stała się klasyką literatury. Zrozumiemy jego słynny konflikt z Andriejem Tarkowskim o filmową adaptację tego dzieła. Zanurzymy się w świat Cyberiady, Bajek robotów i Dzienników gwiazdowych – arcydzieł absurdu i czarnego humoru, w których ukrył swoje najbardziej osobiste doświadczenia.

Odkryjemy, jak w tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym czwartym roku, w czasie komunistycznej Polski, przewidział rzeczywistość wirtualną, sztuczną inteligencję i inżynierię genetyczną w swoim monumentalnym dziele Summa technologiae. Opowiem również o jego latach emigracji w Wiedniu podczas stanu wojennego, o powstaniu Prowokacji – tekstu, w którym Lem dokonał najbardziej wstrząsającej analizy Holokaustu i natury nowoczesnego zła. Zakończymy opowieść powrotem do Krakowa, ostatnimi latami w domu w Klinach i odejściem pisarza dwudziestego siódmego marca dwa tysiące szóstego roku.

To opowieść o człowieku, który nie dał czytelnikowi pocieszenia, ale dał coś trudniejszego i cenniejszego – prawdę. Prawdę o granicach ludzkiego poznania, o źródłach zła, o potędze kiczu moralnego, o tym, dlaczego technologia nie zbawi człowieka, skoro człowiek się nie zmienia. W epoce, która coraz bardziej przypomina tę, od której Lem uciekał, jego myśl staje się coraz bardziej potrzebna. Film powstał na podstawie starannie zebranych źródeł biograficznych, świadectw współpracowników pisarza, analiz literaturoznawczych i badań nad jego dorobkiem. Zapraszam do uważnego wysłuchania tej historii – historii jednego z największych polskich twórców wszechczasów.

Autor tekstu i kanału
Stanisław Wiśniewiecki

Więcej o pisarzu
solaris.lem   lem/ksiazki

oprac.©kk

Sławomir Kuszczak – Paradoks powtórzenia

7-31 maja 2026

Galeria Fotografii ZPAF

Wrocław, Świętego Marcina 4

Noc Muzeów: 16 maja 2026, w godz. 18-23.

Kurator wystawy: Michał Pietrzak

"Paradoks powtórzenia" i "Nie wprost" to dwie wystawy: fotografii we wrocławskiej Galerii Fotografii ZPAF i malarstwa w wałbrzyskim Muzeum Porcelany, Galerii BWA, których autorem jest Sławomir Kuszczak. Dwa różne media, a jednak jest to ten sam wizualno-filozoficzny traktat afirmujący nasze ludzkie bycie. Można je oglądać do końca maja 2026.

Henri Cartier-Bresson szukał w swojej twórczości decydującego momentu – tego jednego, doskonałego zbiegu wizualnej doskonałości, która definiuje rzeczywistość. Mnie natomiast, paradoksalnie, od wielu lat – zarówno w malarstwie, jak i w fotografii – fascynuje powtórzenie. Powtórzenie nie jako naprawa błędu czy wykonanie kopii, lecz jako sposób na dobre bycie. Jeszcze raz i jeszcze raz, i jeszcze raz – znają to wszystkie dzieci, które nie chcą rezygnować z przyjemności; znają to także dorośli, których cieszy każdy dzień świadomego życia. Być co dnia, codziennie malować, fotografować, kochać, cieszyć się, cierpieć… BYĆ.

Jedną z ciekawszych refleksji nad powtórzeniem odnajdujemy w myśli duńskiego filozofa Sørena Kierkegaarda. Według tego chrześcijańskiego myśliciela powtórzenie jest dla człowieka szansą, ponieważ umożliwia świadomy wybór, u którego podstaw leży idea wolnej woli. Jesteśmy wolni: powtarzając, decydujemy świadomie, ale jednocześnie ponosimy konsekwencje naszych wyborów. Coś za coś. Z jednej strony Kierkegaard uwalnia nas od obowiązków narzucanych przez estetyzm – nie musimy dążyć do unikatowej doskonałości ani poświęcać całego życia, by osiągnąć społecznie wyobrażony ideał. Możemy powtarzać, możemy afirmować nasze codzienne bycie, ale musimy wziąć za nie odpowiedzialność. W ten sposób stajemy się podmiotami etycznymi. Odpowiedzialność za powtórzenie uczy nas pewnej strategii: nie chodzi tu o wysiłek czy mozół, lecz o radość. Mamy prawo cieszyć się naszym byciem, jakiekolwiek by ono nie było.

S. Kuszczak

Sławomir Kuszczak. Urodzony w 1966 roku w Rawiczu. Studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu (malarstwo) i Akademii Sztuk Pięknych w Lublanie (grafika). Dyplom z malarstwa, z wyróżnieniem w pracowni profesora Jana Świtki. Jako wykładowca związany z macierzystą uczelnią od 1990, obecnie w Uniwersytecie Artystycznym im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu prowadzi XII Pracownię Rysunku. Stypendysta Ministerstwa Kultury i Sztuki. Dwukrotny laureat Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie. Autorskie prace malarskie, rysunkowe, graficzne i fotograficzne prezentował na ponad stu indywidualnych i zbiorowych wystawach w kraju i za granicą.

Noc Muzeów 2026

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

16 maja 2026

Michał Marek – Na Sentinelu

Na Sentinelu jeszcze palą się ogniska

24 kwietnia – 29 maja 2026
Galeria na piętrze
Dzierżoniowski Ośrodek Kultury

I
To wystawa o potrzebie czuwania. O byciu tym, który widzi ogień, zanim stanie się światłem albo pożarem.
Na Sentinelu ogniska jeszcze nie wygasły.
To wystawa o pozostawaniu na granicy – tam, gdzie światło jeszcze się nie kończy, a cień nie daje już schronienia. Bo cień tylko z pozoru jest bezpieczny.
W rzeczywistości jest przestrzenią, w której dojrzewają idee: zarówno te, które budują, jak i te, które niszczą.
To wystawa o strażnikach. Nie tych, którzy pilnują świata, lecz tych, którzy czuwają nad tym, co w nas nieoczywiste, niewygodne, nieugaszone.
Bo najtrudniejsze czuwanie nie dotyczy innych. Dotyczy tego, co w nas jeszcze się tli.

II
Na Sentinelu ogniska jeszcze się palą.
To nie jest opowieść.
To jest miejsce.
Na uboczu.
Bez gwarancji sensu.
Nie wszystko tutaj chce być nazwane.
Nie wszystko powinno.
Malarstwo nie potrzebuje usprawiedliwień.
Wystarczy, że coś jeszcze się tli.


III
Na Sentinelu ogniska jeszcze nie wygasły.
Wystawa podejmuje problem granicy jako przestrzeni napięcia pomiędzy światłem a cieniem, obecnością a wycofaniem, bliskością a dystansem. Cień nie jest tu rozumiany jako strefa schronienia, lecz jako warunek ujawnienia – miejsce, w którym spotkanie staje się możliwe, choć nigdy nie osiąga pełnej stabilności.
W centrum tej wystawy nie ma przedstawienia, lecz relacja. Twarz nie funkcjonuje tu jako zamknięta forma, lecz jako wydarzenie: pojawia się i zaraz się rozmywa, opierając się próbom utrwalenia i jednoznacznego rozpoznania. W konsekwencji bliskość nie prowadzi do zjednoczenia, lecz odsłania dystans, którego nie da się całkowicie znieść.
W tym sensie czuwanie nie oznacza kontroli ani zabezpieczenia znaczeń. Jest raczej praktyką pozostawania przy tym, co nieprzejrzyste i nieostateczne – przy obecności, która wymyka się zawłaszczeniu i nie daje się w pełni nazwać.
Motyw ognia wyznacza tu graniczną figurę napięcia: nie jako symbol idei, lecz jako znak tego, co trwa w stanie nieustannego przejścia – pomiędzy pojawieniem się a zanikiem, pomiędzy bliskością a jej niemożliwością.
Wystawa proponuje zatem rozumienie podmiotowości nie jako stabilnej tożsamości, lecz jako praktyki czuwania: bycia przy tym, co się jeszcze tli – i co nie daje się ani wygasić, ani uchwycić bez reszty.

Notatki autora

***
Michał Marek – absolwent Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych
im. Tadeusza Brzozowskiego w Krośnie. Dyplom z malarstwa
w Akademi Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, w Pracowni prof. Aleksandra Dymitrowicza (2005).
Asystent prof. Janusza Jaroszewskiego w Katedrze Malarstwa
(2006-2022). Doktorat (2013), habilitacja (2025).
Prowadzi pracownię malarstwa na ASP we Wrocławiu (od 2023)
Więcej: asp.wroc.pl

oprac.©kk

Atrakcje Zamku Królewskiego

Od 2 maja 2026 Zamek Królewski w Warszawie
udostępnia nowe atrakcje

Sala Senatorska

Pałac pod Blachą

Pokój Zielony

Pokój Żółty

Sala Marmurowa

Sala Tronowa

Sala Wielka

Rembrandt van Rijn, Dziewczyna w ramie obrazu,
Galeria im. Lanckorońskich

Ponadto, m.in.

• Trasa Królewska – widowiskowe sale reprezentacyjnego Apartamentu Wielkiego z Salą Tronową, Salą Wielką, Pokój Canaletta, Pokoje Żółty i Zielony
• Trasa Muzealna – od bezcennych płócien Jana Matejki i Rembrandta po historyczną Salę Senatorską, w której podpisano Konstytucję 3 Maja
• Trasa Zamkowa – Apartamenty Królewskie, Galeria Matejkowska, Sale Sejmowe, Galeria im. Lanckorońskich
• Trasa Pałacowa – Apartament Księcia Józefa Poniatowskiego w Pałacu pod Blachą

Źródło: Zamek Królewski

oprac.©kk

Stanielewicz Małgorzata – Hortus conclusus

Zamknięty ogród
6-27 maja 2026, wernisaż: 6 maja, godz. 18.
Międzynarodowe Centrum Sztuk Graficznych MSCG
Galeria Eksperyment, Kraków, Rynek Główny 29

foto©M.Stanielewicz

oprac.©kk

Matoshniuk Olena – Codzienność

Wystawa: 1 maja – 7 czerwca 2026
Muzeum Filumenistyczne w Bystrzycy Kłodzkiej
Mały Rynek 1

Artystka prowadzi dialog z motywem ognia, rozumianym jako siła kształtująca współczesne doświadczenie – zarówno w wymiarze osobistym, jak i zbiorowym. Prezentowane prace łączy konsekwentne podejście artystki do tematu wojny, pamięci i codzienności. Matoshniuk nie operuje dosłownością ani obrazami przemocy. Zamiast tego analizuje mechanizmy, które kształtują nasze postrzeganie zagrożenia: rytuały, komunikaty, powtarzalne gesty, fragmenty rzeczywistości zapamiętane w momentach napięcia. Jej prace tworzą spójną narrację o współczesnym świecie, w którym płomień jest zarówno symbolem życia, jak i sygnałem alarmu. Wystawa otwiera przestrzeń do rozmowy o tym, jak funkcjonujemy w obliczu długotrwałego kryzysu, jak zmienia się nasza percepcja zagrożenia i jak sztuka może dokumentować te procesy. To wielowarstwowa opowieść, w której osobiste świadectwo splata się z refleksją nad uniwersalnymi mechanizmami zagrożenia i ludzkiej reakcji na przemoc.

Kuratorka: Karolina Jaworska

Olena Matoshniuk – absolwentka Wydziału Malarstwa ASP

we Wrocławiu, Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu

oraz Łuckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego.

oprac.©kk

Po Sztuce – 75-lecie ZPAP

Pałac Hatzfeldów, Wita Stwosza 30, Wrocław

30 września – 30 października 2022 

Wystawa w fotografii

w albumie 84 dzieła artystów do obejrzenia 

Artyści

 Abel Adam, Abramski Klaudiusz, Aleksandrowicz Monika, Anniuk-Gulak Teresa, Babicka Anna, Bakalarczyk Rafał, Barska Ewa, Bator Manfred, Bogucka Małgorzata, Borkowska Marta, Borowska Lilianna, Brosiło Joanna, Buczacka Natalia, Cajdler Artur, Cajdler Marek, Cajdler Marta Magdalena, Chodorowicz Janusz, Chodorowska Maria, Chołuj Tomasz, Chotnicka-Świat Dagmara, Cieślikowska-Kulmatycka Michalina, Czok Bożena, Ćwikła Agnieszka, Danielewicz Marek, Deryng Grażyna, Drygas Renata, Dubiel Patrycja, Dudek-Dürer Andrzej, Dworski Jacek, Dworski Mateusz, Dyrda-Kortyka Krystyna, Gałuszka Anna, Gisges-Dalecka Aleksandra, Gładkow Paweł, Głuszek Andrzej, Głuszek Jerzy, Godszling Agnieszka, Graczyk Waldemar, Grójecka-Ratajczak Maria Wanda, Grzyb Marek, Guźda-Otwinowska Halina, Halikowski Zbigniew, Jackiewicz Agnieszka, Jackiewicz Bohdan, Jakubek-Wingloter Marek, Jakubów Jerzy, Jankowska-John Barbara, Janusz-Strzyż Anna, Jarosik Mariusz, Jasiński-Szela Kazimierz, Jesinowicz-Nguyen Anna, Jędrzejec Krzysztof Jerzy, Jędrzejewski Michał, Józefowski Eugeniusz, Kacalak-Sicińska Albertyna, Kamianowska Katarzyna, Karp Malwina, Kasińska Jolanta, Kazała Agnieszka Cecylia, Kazimierczak Małgorzata Marta, Kierzek Włodzimierz, Klimczak-Dobrzaniecka Anna, Kociński Mirosław, Kociołek Zuzanna, Komisaruk Jerzy, Kopeć-Szypłakowska Agnieszka, Korenkiewicz Małgorzata, Kortyka Stanisław Ryszard, Kosmala Agata, Krężlak Robert, Krzyżanowska Elżbieta Maria, Kucharska Magdalena, Kucharski Andrzej, Kulesza Maria, Kulpa Katarzyna, Kułacz-Karpiński Krzysztof, Kuranda Tadeusz, Kuszczyńska Anna, Kutera Anna, Larina-Dzimira Anna, Lewandowska Barbara, Liszkowski Witold, Makarewicz Zbigniew, Makowska Katarzyna, Makowski Krzysztof, Malicka-Zamorska Anna, Marciniak Adam, Markiewicz Barbara, Markowicz Jolanta, Matuszczyk Michał, Mielniczyk Anna, Mikołajek Jan, Mikołajek Mariusz, Mlek-Lipińska Jadwiga, Momot Marta, Motylski Janusz, Nawrocki Łukasz, Nitka Jolanta, Nitka Zdzisław, Okoń-Rudnicka Natalia, Olech Anna, Olszewski Tomasz, Pabiańczyk Henryka, Pachecki Piotr, Pałka-Szyszka Danuta, Panufnik-Dworska Ewa, Pawlak Kazimierz, Pietrzak Michał, Pławska-Jackiewicz Krystyna, Poradowska-Werszler Ewa Maria, Prokopowicz Marzena, Przepiórkowska Elżbieta, Pukocz Wojciech, Rogala Maria, Ropelska Barbara, Rozpondek Krzysztof, Rybak Dagmara, Sajdok Maria, Sarzyńska Janina, Sibera Alina, Siomkajło Barbara, Smoliński Eugeniusz, Spychalska-Menażyk Marzena, Stanielewicz Małgorzata, Strzyż Jakub, Surina Olena, Szczepaniak Krystyna, Szczyrbuła-Mazurczyk Katarzyna, Szpakowska-Kujawska Anna, Szutter Edward, Ślusarski Bartosz, Teper Joanna, Terlikowska Elżbieta, Truss Krzysztof, Ukleja Bogusław, Walczak-Jackiewicz Ewa, Werszler Honorata, Werszler Jerzy, Werszler Rafał, Wiącek Stanisław, Wieczorek Robert, Więckowski Ryszard, Włodarczyk Adam, Wodiczko Maciej, Wolańska Marta, Wołczuk Marian, Wójcik Igor, Wójcik Witold Vito, Wysocki Stanisław, Zaborski Maciej, Zawalińska Anna, Ziemba Paulina, Zyśko Aleksander, Żelechower-Aleksiun Mira.

zdjęcia©pk

oprac.©kk